เผยแพร่:
เผยแพร่:
รองศาสตราจารย์ ดร.มธุรส ทิพยมงคลกุล รักษาการแทนรองผู้อำนวยการฝ่ายวิจัยและวิชาการ สถาบันพัฒนาสุขภาพอาเซียน มหาวิทยาลัยมหิดล
“การฆ่าตัวตายคือทางออกของปัญหา…เป็นมายาคติที่อันตรายมาก เพราะการฆ่าตัวตาย เป็น “การตายโดยไม่จำเป็น” ผลกระทบที่หลงเหลืออยู่นั้นสำคัญยิ่ง เพราะครอบครัว คนรอบตัว หรือบุคคลที่เกี่ยวข้อง จะเฝ้าถามตัวเองอย่างไม่มีที่สิ้นสุดว่า “ทำไม” รวมถึงความรู้สึกผิดและหวาดระแวงกับสายตาของคนรอบข้างที่ฝังใจไปอย่างยาวนาน”
รองศาสตราจารย์ ดร.มธุรส ทิพยมงคลกุล หัวหน้าโครงการวิเคราะห์ระบบเฝ้าระวังและป้องกันการฆ่าตัวตายที่ใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อการขยายผลด้วยกรอบแนวคิด CFIR, RE-AIM และ NPT และรักษาการแทนรองผู้อำนวยการฝ่ายวิจัยและวิชาการ สถาบันพัฒนาสุขภาพอาเซียน มหาวิทยาลัยมหิดล กล่าวว่า การที่ใครสักคนจะตัดสินใจฆ่าตัวตายเกิดจาก “พหุปัจจัย” หมายความว่า อาจเกิดขึ้นจากหลายปัจจัยที่ส่งผลพร้อมกัน แต่โดยส่วนใหญ่มักมีภูมิหลังของชีวิตเป็นผู้ที่มีความเปราะบางทางอารมณ์และการดำรงชีวิต เป็นผู้ที่วัยเด็กมีความบอบช้ำทางจิตใจ จากการเป็นเหยื่อของความรุนแรงทางกายและใจ เป็นผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ดื่มสุราจนขาดสติ และเมื่อมีสิ่งมากระตุ้นทำให้รู้สึกสิ้นหวังหรือไร้คุณค่าในตนเอง ก็เป็นสาเหตุให้เกิดการตัดสินใจจบชีวิตตนเอง
แม้เราอาจไม่สามารถเข้าใจเหตุผลที่แท้จริงของสาเหตุการฆ่าตัวตาย แต่ถ้าเมื่อไหร่ก็ตามที่เกิดความคิดอยากฆ่าตัวตาย นั่นคือ ความเสี่ยงที่ทำให้เกิดการฆ่าตัวตายขึ้นจริงได้ เพราะฉะนั้น วิธีลดความเสี่ยงจากการฆ่าตัวตายที่ดีที่สุด คือ การป้องกันไม่ให้เกิดความคิดฆ่าตัวตาย (Suicidal Ideation) ซึ่งถือเป็นการป้องกันระดับปฐมภูมิ โดยเริ่มจากการปลูกฝังทักษะในการเผชิญหน้ากับปัญหาร่วมกับการแก้ไขปัญหา เพราะเมื่อใดก็ตามที่เขาพบเจอกับปัญหา แต่ในขณะเดียวกันเมื่อพบว่ายังพอมีความหวัง ก็จะสามารถค้นหากระบวนการในการแก้ไขปัญหา (Problem Solutions) ได้ในทุก ๆ จุดที่เกิดปัญหากับชีวิตได้
รองศาสตราจารย์ ดร.มธุรส ทิพยมงคลกุล กล่าวต่อว่า การฆ่าตัวตายเป็นสิ่งที่ไม่มีใครอยากให้เกิดขึ้น เพราะผลกระทบที่ตามมาก่อให้เกิดความเสียหายโดยตรงต่อร่างกายของผู้ที่ทำร้ายตัวเอง อาทิ การเสียชีวิต และในกรณีผู้ที่พยายามฆ่าตัวตายแต่ไม่สำเร็จ ยังส่งผลกระทบได้หลากหลายด้าน เช่น เกิดการบาดเจ็บทางร่างกาย ทำให้พิการ เกิดผลกระทบต่อความรู้สึกหรือสภาพจิตใจไม่ว่าจะเป็นความรู้สึกผิด ความรู้สึกกล่าวโทษตนเอง ความรู้สึกไร้คุณค่าและทำให้ผู้อื่นลำบาก นอกจากนี้ การฆ่าตัวตายสำเร็จ ยังส่งผลกระทบต่อสภาพจิตใจของคนในครอบครัว เกิดความรู้สึกสูญเสีย ความรู้สึกผิด และกระทบต่อความเป็นอยู่ของคนในครอบครัว ยิ่งไปกว่านั้น การฆ่าตัวตายยังส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจและสังคมประเทศชาติในวงกว้าง อาทิ การเกิดพฤติกรรมเลียนแบบ การก่อเหตุอาชญากรรมกรณีฆ่าผู้อื่นพร้อมกับฆ่าตนเอง ตลอดจนการสูญเสียทรัพยากรมนุษย์ในการพัฒนาสังคม เศรษฐกิจ และประเทศชาติ
จากการศึกษาวิจัยในโครงการวิเคราะห์ระบบเฝ้าระวังและป้องกันการฆ่าตัวตายที่ใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อการขยายผลด้วยกรอบแนวคิด CFIR, RE-AIM และ NPT พบว่า อัตราการเสียชีวิตจากการฆ่าตัวตายของประชากรไทย มีจำนวน 5,172 คน หรือเท่ากับ 7.94 ต่อ 100,000 ประชากร เฉลี่ยวันละ 14 คน หรือเสียชีวิต 1 คน ในทุก 2 ชั่วโมง และจำนวนคนไทยที่พยายามฆ่าตัวตาย มีจำนวน 31,110 คน หรือเท่ากับ 47.74 ต่อ 100,000 ประชากร เฉลี่ยวันละ 85 คน หรือมีผู้พยายามฆ่าตัวตาย 7 คน ในทุก 2 ชั่วโมง ซึ่งเพศชายจะมีอัตราการเสียชีวิตสูงกว่าเพศหญิง แต่การพยายามทำร้ายตัวเองของเพศหญิงสูงกว่าเพศชาย ส่วนช่วงวัยและอาชีพจะมีความแตกต่างกันไปแต่ละภูมิภาคและไม่พบรูปแบบที่ตายตัว แต่อย่างไรก็ดี เราสามารถป้องกันการฆ่าตัวตายได้ เพราะปัจจุบันนี้เรามีเครื่องมือที่สามารถขับเคลื่อนและป้องกันการฆ่าตัวตายได้อย่างมีประสิทธิภาพ
“ยุทธศาสตร์ 4 เสา” หรือ “โฟร์พิลล่าร์” (4 Pillars) เป็นหนึ่งในชุดเครื่องมือป้องกันการฆ่าตัวตายที่มีการนำมาปรับใช้กับระบบเฝ้าระวังการฆ่าตัวตายของจังหวัดลำพูน ซึ่งเป็นจังหวัดในเขตพื้นที่ภาคเหนือตอนบน ภายใต้เขตสุขภาพที่ 1 ซึ่งเป็นเขตพื้นที่ที่มีอัตราการฆ่าตัวตายสูงที่สุดในประเทศไทย โดยมีอัตราการฆ่าตัวตายสูงกว่าค่าที่ประเทศไทยกำหนดไว้ 2-3 เท่า
โฟร์พิลล่าร์ (4 Pillars) เป็นการป้องกันการฆ่าตัวตาย โดยใช้ยุทธศาสตร์ 4 ประการ ได้แก่ เสาที่ 1 ระบบข้อมูล (Data) เป็นการค้นหากลุ่มเสี่ยงหรือกลุ่มเปราะบาง โดยการทำความเข้าใจคุณลักษณะ ปัจจัยเสี่ยง หรือผลกระทบที่ส่งผลให้เกิดความคิดฆ่าตัวตาย อาทิ ปัจจัยด้านสุขภาพ สังคมและเศรษฐกิจ เสาที่ 2 ชี้เป้า ดักจับ (Radar) เป็นเสาสัญญาณที่ทำหน้าที่ในการดักจับสัญญาณเสี่ยงโดยบุคคลรอบข้าง รวมถึงการนำส่งข้อมูลให้ผู้เชี่ยวชาญด้านสาธารณสุขเพื่อส่งต่อเข้าสู่ระบบให้ความช่วยเหลือ เสาที่ 3 ป้องกัน บำบัด (Prevention and Treatment) จำเป็นต้องใช้การช่วยเหลือในรูปแบบที่เป็นเครือข่ายและการบูรณาการร่วมกัน หรือที่เรียกว่า “การทำงานแบบหลายภาคส่วน” (Multisectoral Collaboration) เพื่อร่วมดำเนินการให้ความช่วยเหลือแก่ผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายตามขั้นตอนและกระบวนการบำบัดต่อไป และเสาที่ 4 การบริหารอย่างมีส่วนร่วม (Administration) เป็นการให้การช่วยเหลือด้วยการบูรณาการหลายภาคส่วน ตามลักษณะของปัญหาและภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง อาทิ กระทรวงสาธารณสุข กระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
ตัวอย่างเหตุการณ์ที่มีการนำเครื่องมือป้องกันการฆ่าตัวตาย โฟร์พิลล่าร์ (4 Pillars) ไปใช้งาน เช่น เหตุการณ์ที่ 1 ช่วงระยะเริ่มต้นของ โฟร์พิลล่าร์ (4 Pillars) ในปี 2564 มีคุณแม่ท่านหนึ่งส่งสัญญาณการฆ่าตัวตาย ผ่านช่องทางออนไลน์ ผ่านเฟซบุ๊ก (Facebook) เพจหนึ่ง โดยผู้ดูแลเพจ (Admin) ซึ่งเป็นเสาที่ 2 ได้รับทราบสัญญาณดังกล่าว จึงนำเรื่องแจ้งต่อยังผู้เกี่ยวข้องเพื่อเข้าให้ความช่วยเหลือ จนสามารถยุติความคิดฆ่าตัวตาย สามารถดำรงชีวิตและประกอบอาชีพต่อไปได้ เหตุการณ์ที่ 2 คุณยายท่านหนึ่ง นำเงินที่มีออกมาทำบุญจำนวนมา(ทราบภายหลังว่าเพื่อต้องการให้เป็นกุศลเมื่อตนเองตายไปแล้ว) พระภิกษุท่านพิจารณาว่ามีพฤติกรรมต่างจากปกติ (พระเป็นเสาที่ 2) จึงแจ้งให้ผู้เกี่ยวข้องรับทราบ เพื่อตรวจสอบความเสี่ยง จึงได้รู้ว่าคุณยายมีความคิดฆ่าตัวตายเพราะเกิดปัญหาในครอบครัวและหลานมีความจำเป็นต้องใช้เงิน คุณยายจึงอยากตายเพื่อให้เงินทีเหลืออยู่ตกทอดไปยังหลาน เป็นต้น เมื่อทั้งสองครอบครัวได้รับความช่วยเหลือก็สามารถกลับมาดำรงชีวิตได้อย่างปกติสุข สอดคล้องกับคำขวัญวันฆ่าตัวตายโลกที่ว่า “สร้างความหวังผ่านการกระทำเพื่อป้องกันการฆ่าตัวตาย”
รองศาสตราจารย์ ดร.มธุรส ทิพยมงคลกุล กล่าวทิ้งท้ายว่า ชีวิตของคนทุกคนมีคุณค่า ไม่ว่าจะคุณค่ากับตัวเอง คุณค่ากับคนรอบข้าง หรือคุณค่ากับใครก็ตาม สิ่งสำคัญอยู่ตรงที่ว่าทุกคนต้องเห็นคุณค่าของตนเองก่อน คนที่คิดทำร้ายตัวเองส่วนมากมักจะมองไม่เห็นทางออกของปัญหาหรือของชีวิต ด้วยบรรทัดฐานทางสังคม ความเชื่อ วัฒนธรรม ฯลฯ ในขณะที่หลายคนพยายามส่งเสียงร้องขอความช่วยเหลือ บางคนตัดพ้อ ต่อว่า และคนรอบข้างก็มักจะมองข้ามสิ่งเหล่านั้นไปเพราะกรอบความคิดหรือความเชื่อที่มีอยู่ เช่น คิดว่าเรียกร้องความสนใจหรือไม่ทำจริงเพราะพูดบ่อยครั้ง ซึ่งในความจริงแล้วเป็นเรื่องที่สามารถช่วยกันปรับ ช่วยกันสร้างได้ ดังนั้นเมื่อไหร่ก็ตามที่รู้สึกว่าโลกนี้ช่างเลวร้าย ปัญหาที่เผชิญอยู่ดูไม่มีทางออกและจมอยู่ในโคลนปัญหา ขอให้ส่งเสียงออกมา ส่งไปยังหน่วยงานหรือคนรอบข้างให้ได้รับรู้ว่าเราต้องการความช่วยเหลือ และคนรอบข้างหากเพียงรับฟังอย่างตั้งใจ ก็เป็นการยื่นมือดึงเขาออกจากโคลนปัญหาแล้ว
เรียบเรียงบทความ โดย คุณจรินทร์ภรณ์ ตะพัง
นักประชาสัมพันธ์ งานสื่อสารองค์กร กองบริหารงานทั่วไป
Cookie | Duration | Description |
---|---|---|
cookielawinfo-checkbox-analytics | 11 months | This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookie is used to store the user consent for the cookies in the category "Analytics". |
cookielawinfo-checkbox-functional | 11 months | The cookie is set by GDPR cookie consent to record the user consent for the cookies in the category "Functional". |
cookielawinfo-checkbox-necessary | 11 months | This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookies is used to store the user consent for the cookies in the category "Necessary". |
cookielawinfo-checkbox-others | 11 months | This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookie is used to store the user consent for the cookies in the category "Other. |
cookielawinfo-checkbox-performance | 11 months | This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookie is used to store the user consent for the cookies in the category "Performance". |
viewed_cookie_policy | 11 months | The cookie is set by the GDPR Cookie Consent plugin and is used to store whether or not user has consented to the use of cookies. It does not store any personal data. |